SUREYA MÂ’ÛNİ

Article

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
اَرَاَيْتَ الَّذ۪ي يُكَذِّبُ بِالدّ۪ينِۜ ﴿١﴾ فَذٰلِكَ الَّذ۪ي يَدُعُّ الْيَت۪يمَۙ ﴿٢﴾ وَلَا يَحُضُّ عَلٰى طَعَامِ الْمِسْك۪ينِۜ﴿٣﴾ فَوَيْلٌ لِلْمُصَلّ۪ينَۙ ﴿٤﴾ اَلَّذ۪ينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَۙ ﴿٥﴾ اَلَّذ۪ينَ هُمْ يُرَٓاؤُ۫نَۙ ﴿٦﴾ وَيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ ﴿٧

Pê nomeyê Homayo Rehman û Rehimi (ma dest pê wendişi keni).

1-      (Ey Qasıdê mı) Kesêko dini zurker veceno(inkâr keno) tı di?

2-      Aha ıno o wo, sêwıri fetelneno(heqqê ey nêdano)!

3-      Qey mırd kerdışê belangazan nêkuweno ver.

4-      Heywax (rusfayi) qey ê nımackeran bo!

5-      Ki eyi nımacê xu ra ğafil u bêhaya yi.

6-      Yı ê kesê ki (nımacê xu dı) dıriti keni.

7-      Û verniya holi (û gureyo xeyri) geni.

 

Ina sure, Mekke dı omiya war, guereyê nazil biyayişê xu sureya hotêsın u rezkerdışê Qurani sureya sehotın a.

Wextê cahilti dı riyê erdi dı her gureyo xırab biyen, miyanê şari dı holi weradiyabi, her ca dı merdumi zordar u zurker esti bi. Ina sure, halê ıno wexti u weziyetê insanan zaf weş ana verê çımani ma. Ino tablo, çendek cahiltiya şarê Mekke bımuecno ma çı wext u ca dı beno wa bıbo xırabiya hemınê insananê xıraban zi ramuecneno. Sure, teyna şiyayişo xırab teswir nêkena, insani ına xırabi ra seni xelısiyeni ay zi musnena ma. Eger inkâr u zur werabıdiyo halo xırab zi weradiyeno.

1-      (Ey Qasıdê mı) Kesêko dini zurker veceno(inkâr keno) tı di?

Ina ayet dı kelimeya ارایت / tı di, pê çımani diyayiş ra vet yena ına me’na: ‘tı çik fıkıriyenê, tı ser vındenê u tu ra esêna!’

Kelimeya “ed-din” Quran dı zaf ayetan dı raviyerena. Ina kelime hem menaya ‘axiret u ruecê hesabi’ hem menaya ‘dinê İslami’ şıxuliyawa. Çımki kelimeya ‘din’i menaya ‘hukum u qanun’ ser herında ‘şeri’etê İslami’ dı zi şıxuliyena. Eger yo merdum axiret’ır baweri nêyaro, baweriya ey axiret ser sıst’ıb yan kem’ıb ey dı her xırabi bena. İnkarkerdışê axiret dı her gureyo xırab rê yo ber abeno. Homa, pê ına ayet merdumo hınayin ano verê çımani ma.

2-      Aha ıno o wo, sêwır fetelneno(heqqê ey nêdano)!

Ina ayet dı pê zamirê فَذٰلِكَ / Aha o yo destpêk esto. Hıni xısusiyeti merdumo ki axiret inkarker ra behs abeno. Merdımi hınayin ‘sêwır fetılneni u heqqê enan cı nêdani.’

Sêwır, sêkur u yetim… Ini hiri kelimeyi zêpi yê. O ki dadiya ey yan babiyê ey çin o ey ra voni ‘sêwır’. Seni o wext, muşrikan heqqê sêwıran dest ra guretên, sêwıran rê xırabi kerdên u malê enan werdên ewro zi hına wo. Welatanê Bısılmanan dı seba zordari, herb u tengasiyan zafi qıci bêdadi u bêbabi sêwır mendi. Tekildariya sêwıran tay a, zaf ğemê insanan nêya. Ino rıd ra sêwıri ummeti koni destê mafyayê waslayan u gureyanê pisan. Peyğamberê ma zi sêwır’ıb. Seni’g Homa, sureya Duha dı diqet oncêno sêwırtiya ey gera ma zi wayirê sêwıran bıveciy u qey sêwıran holi ser destê ma ra cı yena geraka ma bıker.

Nêheqiya sêwıran ser zaf ayet u hedisi esti:

“Û malê yetiman bıden cı u çiyêko hol pê çiyêko xırab mebedılnên. Û malê yın demekerên miyanê malê xu u mewerên! Bêşek, ıno guneyo pil o.”[1]

Sehl bin Sa’d vono: “Resulê Homeyi hına va: ‘Kom, wayirê sêwıri bıveciyo ez u wı ma cennet dı hına yê!’ O wext, ey dı gışti xu ardi têkışti.”[2]

3-      Qey mırd kerdışê belangazan nêkuweno ver.

Ina ayet dı xısusiyetanê merdumo inkarker ra behs dewam keno. Homa, vono ‘merdımi hınayin nê wer dani feqiran nê belangazan keni mırd u nê zi verdeni kes enan ri holi bikero.’

İta dı çıra kelimeya فقیر nê kelimeya مِسْك۪ين şıxuliyawa. Feqir, o merdumêko hetê mal u pereyan ra destteng o; miskin(belengaz) o merdumêko halê ey halê feqir ra xırabyer o. Ino merdumi di nê pereyi esti nê zi eşkeno xu ri keye bikero, kıncan bıgero u xacetanê xuyi binan bıvino.  Gereka ma feqiran ri holi bıker, cı ri xeyr bıker u destê enan bıger; labelê ına holi u xeyr dı belengazi feqiran ra ver yeni.

طعام علی mırd kerdış u wer dayış o. Homeyi ıno fiil, herfa cer ra pê   علی şıxulnayo. Ino hal ser me’na hına bena:

‘Ma nêvoni kiseyê xu ra, malê xu ra, werê xu ra bıdên cı; ma voni o ki ma dawo şıma u heqê enan zi tede esto ey ra bıdên cı.’  

4-      Heywax (rusfayi) qey ê nımackeran bo!

5-      Ki eyi nımacê xu ra ğafil u hayidar niyê.

6-      Yı ê kesê ki (nımacê xu dı) dıriti keni.

Nımac, yo ibadeto pil u muhim o.

Nımac, ewdiya Homeyi ser yo sembol o.

Nımac, yo gureyê tewhid o.

Nımac u iman zey este u pueste yê, yobinan ra ciya nêbeni.

Nımac, insani xırabi, nêbaşi u gune ra duri depışeno; seba ınay gereka insan nımacê xu zonaye ser bıkero, hereketani u duayani nımac bızano u qıymet bıdo nımacê xu. Seni’g qey dayişê deynê xu tew kona merdımo deyndari geraka qey nımaci zi tew bıkuwero insani; çımki nımac ewdiya Homeyi ser yo deyn o.

Nımac dı dıriti nêbena u nımac, teyna qey Homê yo. Merdımo nımacker, gereka rayıra heq dı pê mal u canê cihad bikero, qey razitiya Homeyi holi bıkero u tesedıq bıdo. Mavac, Bısılmanti teyna pê nımac u cami nêbena. Pawa inan gereka heyatê insan her cihet ra qasê İslami derbas bıbo.

7-      Û verniya holi (û gureyo xeyr) geni.

Ina ayeta peyin dı kelimeya مَاعُونَ viyerena. Sure zi nameyê xu ına kelime ra gena. Ina kelime ra çendêk gureyo hol esti qesdê enan beno.

Nımac, zıkat, tesdıq, ardımkari, selamdayış, zerrweşi, ehlaqo rınd ıni gureyan ra yê.

 


[1] Sureya Nisa, ayeta 2.

[2] Buhari, Tirmizi u Ebu Davud

Di debarê nivîskar de

Têhev

13

Gotar

Ê Berê SUREYA QUREYŞİ
Ê Li Pey

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.