SUREYÊ TEKÂSUR

Article

 

Sureyê Tekâsur, guerê rezê nazili sureya şiyesin a. Ina sure, sureyê Kewser ra dima û Maûn ra ver Mekke di nazil bîya. Yo riwayeti zi vono ina sure Medenî ya.[1]

Ina sure, nomeyê xu kelîmeyê ‘tekâsur’ ra gena. Ina kelime, ayeta yoyini di viyerena. Yena me’nayê ‘têvereştişê zafi, pê zafî xu wesifnayiş’î. Ina sure, bi nomeyonî ‘el-hâkum’ û ‘makbûre’ yena zonayiş.[2] Ina sure di behs bena ki însonî pê xapan meşğul benî, hetê malê dunya ser zeif î û qey hedreyê axîret sist î.

 

1.      Zêdkerdişê (mal û mulk) di têvernayiş, şima hina xapina (û eşti ğeflet)

Tekâsur (Zafkerdişi di têvernayiş) yena ina me’na: Ina dunya di qasê her wextî însonî zey ‘mal, mulk, olad, xizimkar û meqamî’ çiyon ser fexr kenî û xu wesifnenî; mesulîyeta manewî û exlaq ser fikiryayiş ra xu dûr depişeni û yo waştişa pîl zerr donî qezoncî malî. Pêdakerdişê inon di yo meqsedo pîl nêpawenî û nêonenî sebeb û çirayîyê yinî.

Waştiş û zêdkerdişê mal û mulki di têvernayiş hem şexsî hem komelî ya. Ina ayeti di kelimeya ‘tekâsur’ hîşê komelîya nêzonayî dona şinasnayiş û rina yo mesajo evrensel kirişnena. Ina kelime di însonon û komeli ser yo îqaz û tesbîto hira zî esto.

Ina çend ‘esir esta hîşê û idareyê dewleton û welatonî averşiyayoni di kapitalizm ho verni do. Kapitalizm di esas timatim berardiş, qedinayiş û rina berardiş, heta cira yena zêdkerdişê qezonç û serwet o.  Ina fikriyat û xebatî ayi zî ino ‘zêdkerdişi di têvernayişi’ rî yo mîsal a. Zêdkerdişê mal û mulki di ino têvernayiş û musabaka di nomeyê exlaq, manewîyat ra çita esto red beno, xeribyeno; nêheqî û zulum bena zaf. Ino têvernayişo nêheqi di şexis ra heta komelî çendek quwweto îqtîsadî, sîyasî, şirawitişî, perwerdeyî, eskerî esto xeribyeno, ğeflet bena ra. Peni di dunya kena yo raştîyê zerrnêweşiya global(gulerin).   

 

2.      Heta şima (penî di merdimê komî tewr zêd î) şî diyarîyê mezelonî.

Ina ayeti di ‘meqabir’ zafhumariya ‘meqber’ a. Meqber, mezel o. Guerê mufessîroni cumleyê şima (penî di) şî diyarîyê mezelonî.’ hîrî me’na kirişnena:

- Me’naya mecaz: Şima peni di mirenî û şînî qebrê xu.

- Rina me’naya mecaz: Ê merdimi şimayî ki merdî pê yinî fexr şima gurewta.

- Me’naya esayî: Şima şînî diyarîyê mezelonî merdeyonî xu û şima pê yinî xu erzenî vernî û şima xu wesifnenî.’

Tefsîroni di yeno vatiş, ‘Erebî nêzonî zêdîyê olad, eqrebon, xizimkaronî xu rî sebebê fexr û şeref hesibnenî. Heta ina xususi di pê cuyayonî nêdebiryeni seba muetişê pîltîyê qebila û ‘eşiretê xu şînî mezelon, tirmê eqreboni xu hesibnen û pê zafîya yinî fexr kenî.

Çendek ino sebeb, seba sebebê nuzulê sure ser vaciyo eğleb komca beno, komci ‘esiri di beno wa bibo qey heminê însonon o. Ina sure dı, yo kemî û kerdeyê însonî tenkid bena ki înson, zêdîya mal, mulk û oladî di xu pîl zono; fexr yi geno. Rina ina sure, muecnena ma, berzîya û piltîya heq û raşt axireti di veciyana meydonî.

 

3.      Nê! Şima nizdî ra zonênî.

4.      Honcî nê! Şima nizdî ra zonênî.

5.      Nê! Eger şima pê ‘ilmo yeqîn bizonên (şima îna nêkerden!)

Sareyê înî hîrî ayetoni di edatê  کَلَّاyeno me’nayê ‘nê!’ Ino edat, qey şedinayişê me’na şuğuliyo. Eger înson, heyato bîpenî û axireti bikero xu vîr; qey ino heyato ebedî amel nêkero, zey îmkononî mal û mulki heromi di xerc bikero; zêdkerdişê mal, mulk û oladi di xu biwesifno û fexr bikero ina yo xapa û ğeflet a. Labelê eger înson, hîşê xu biyaro pîser, reyayê heqi di şu, bizon ina dunya cayê tesel a û mal mulk ci rî emanet o zey fexrî pê yo kurmo pîs nêxapiyeno, Homê rî ‘ebdî ra ğafil nêbeno.

Ayeta 5’ini di îzafeyê ‘ilmo yeqîn, ma’lumata qetî ya. Eger, înson yo çîyek pê halo raşt bimuso, fohm bikero, bivîno ino ‘ilim ra voni ‘ilmo yeqîn.  ‘İlmo yeqîni di şik çîn a.

 

6.      Şima Ceherme bîşek vînenî!

7.      Dima bîşek şima ey pê çimonî xu vînenî.

8.      Baco a ruec, hesabê ni’meton şima ra persîyeno.

Ayeta ‘Şima Ceherme bîşek vînenî!’ dima ayeta 7’ini di îzafeyê ‘eyne’l-yeqîn vîyerena. ‘Eyn, çim o; yeqîn ‘ilmêko bîşek raşt o. Çîyeko bi çimonî temaşa beno, çim ê çî vîneno û tera nêkono şik o ‘ilim ra vonî ‘eyne’l-yeqîn

Me’lumatêka ‘eyne’l-yeqîn a û bi çimoni vînyena, çimon ra esena me’lumatêka bi ‘ilmo yeqîn pêda bena tera berz a, qetî ya û zixm a. Seba ina qetîyet û şedinayişê me’na ma ina heqiqet musenî û vînenî. Eger kom, ina dunya di heqiqeta raşt qebul bikero û qey axîret yo tedarik nêvîno, ina dünya di pê çîyoni vîyerenî, xeripyeni, mireni û qediyeni xu bixapino û însonon bînon ra xu pîl bidepişo, seba zêdiyê mal, mul û oladî fexr yi bigero Homa, yi raşt a raşt erzeno adirê Cehermeyî. 

Ayeta 6’ini di Homa vono ‘Şima Ceherme bîşek vînenî!’. Bena ki înson ina ayet ra me’naya mecaz bikirişno û vaco ‘Wulle, ma Ceherme vînenî’. Seba inay ayeta 7’ini di Homa ina raştî hem şedineno hem înson tehdit keno hemi zî pê adirê Cehermeyî ‘ezap çendek zuar û pîl o muecneno ma: ‘Dima bîşek şima ey pê çimonî xu vînenî.’[3]

Ayeta heştin ra ma ina ders genî: Kom, nî’metê ki Homê dê şikrê enon nêyaro ca, nî’metêko Homê do ci zey emrê Homê o nî’met ra îstîfade nêkero, verê însononi di qurretî bikero û xu pîl bizono wu inay ra yeno pers kerdiş. Merdimo nankuer û îsyankar peni di bi adirê Ceherme ‘ezabêko ğidar tomneno.[4]

Yusuf ARÎFOĞLU


[1] Buhârî, "Rikak" 10; Şevkânî, V, r. 575.

[2] Muhammed et-Tahir İbn-i Âşur, XXX, r. 517.

[3] Ebû Hayyân, VIII, 508

[4] Diyanet Tefsiri, Kur’an Yolu, V, r. 635.

Di debarê nivîskar de

Têhev

8

Gotar

Yusuf Arîfoğlu

Ê Berê SÛREYÊ QÂRİ’Â
Ê Li Pey

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.