Sûreyê Zîlzal Ser Yo Vateyo Kilm

Article

 

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا {1} وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا {2} وَقَالَ الْإِنْسَانُ مَا لَهَا {3} يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا {4} بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا {5} يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ {6} فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ {7} وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ {8

 

Ina sureyê bimbarikî sureyê Nîsa ra dima Medîneya Munewwere di nazil bîya. Xeberê a ‘erdlerzêka nizdi di bena, dona. Sureyê Zîlzali ra ver sureyê Beyyîne di mukafatê bawermendon û ‘ezabê kafironi ra behs bi’b. Ina sure di wextê mükâfat û ‘ezabi ra, rina nîşonê ruecê qiyameti ra behs esta.  Inay ra benatê în wurd sureyeno di tekîlîyêka muhîm esta. Ina sure, heşt ayet a.

 

1- Wextêko ‘erd (bi) lerza ( pîl ‘erd) lerza

2- Û (wextêko) ‘erdî gironîyê xu eştî teberi

 

In wext, ına ruec qiyamet a; çimkî a ruec, a dinya ku cayê xu ra nêleqyena; a ruec, dinya leqyena û leqyena, şîyena tî û şîyena tî, ê kû hê tede enu şona tî û şona tî. Dinya, a ruecêka bîya heta ruecê qiyamet ê ku sîneyê xu di kirişnê û ê leş, ma’den, zobî çi estê kê ayi rî gironi erzena teber. Zeg rewna ha xebityena ku a barêka kirişnena tera bixelisîyo û şeniki bi.

Ina hina yo lerza wa, o ku ina sure wuneno vono bela ‘erd bine lingonê yi ra ğic beno, her cî kuekê xu ra şiyeno tî û ko, dar, çem, kîye yo gongila de yê.

Tabloyê qiyamet ina sure di hina resim bîya ku, ê çîye kê he dinya de û înson zêr dono ci, mal, pere, meqam, qewm, cini, qicî ra dima şino qelbê yi ra qerifyen û vecîyenî. Ina, yo heqiqetêka Qur’on zerre yo hereket û cende di ano verê çimonî. Merdimêko wendişê Quron eşnaweno cad tesire Quroni di moneno.

 

3- Û (wextêko) însonî va: “Sebeno in (‘erd)î?”

4- Aha a ruec, (‘erd) xeberonê xu vono

5- Çimkî Rabbê tu (her çî) yi rî wehy kerdo.

 

Înson vono: Sebeno inayî? Ina pers, persê ê şexsa, “çîkêko heta eka nêdîya, hîşê yi o çî ser nêşina û bîyayêka duştê ayi di sabir û bîvengî mumkîn nêya şahîdî kerda; xu ra şîyo, xof kowta ci û şaşmendo…”

Sebeno in ‘erdî?

Kom, yi hina şono tî?

Kom leqneno?

Sebeno ci?

Însonêko în person persono, ti vono bêla doğê ‘erdi zî pawa yi gerena, wextêko doğê yi gerena doruverê xu di çi vîneno depişeno, aliqyen û dusyeno ku cayê xu di wa pay ser bimono.

Înson, heta ruecê qiyamet dinya di zaf ‘erdlêrz û teqayişê koyoveşenî dî. În lêrz û teqayîşoni ra ters û xof kowta ci, bîrîndar û helak bîyo. Labelê wextê ku înson ‘erdlerzê qiyamet bîvîno benatê lerze dinya û ina lerzi di nêeşkenî monayîşêki zî bivîno. Çimkî halê qiyamet hina yo halê ku înson vercu çîko hinayîn nêdî bi.

(A ruec) A ruecêka ‘erd lerzeno û ters ver înson faryeno, xu ra şino “a ruec, ‘erd xeberonê xu vono. Çimkî Rabbê tu (her çî) yi rî wehy kerdo.”

 A ruec, ‘erdo ser çi bîyo çi nêbîyo ‘erd yeno zon û bi temomî heme çî vono. Xeberon, halê xu ra vono û sebîyo ci, çira hina lerzeno, recifyeno, her çî erzeno teber û cira behskeno.

‘Erd bi emrê Homê xu hereket keno. Û ‘erd o wext emrê Homê xu ano ca. Gueşdarîyê Rabbê xu kerdo/keno û Yi rî mil keno çowt.[1] In halê ‘erd muecneno ma pê in gure di emrê Homê esto û pawa ‘erd her çî bi emrê Yi dewiryenî, leqyenî, gereni, moneni, yenî û şînî…

Duştê hina yo manzara di tew û xof kowta înson û înson xu ra şîyo. Ti vonê bela “ters, xulxulî, mat mendiş, lerz, teşuyayiş” ha varena înson seri. Îta di înson nefesê xu depişen û vono:

-          Sebeno in ‘erdî? 

-          Sebîyo in ‘erdî ku lezabez înson û ruecê qiyamet ardî tîver; însono kerde û ‘emelê yi, hesabê yi gine yowbînonî?

 

6- A ruec, temomê însonon qefle qefle yenî ku wa kerdinê xu bivînen.

 

Yo çim eştişo kilmi dî ma ina dor sehneyê guer/mezeli ra vuriştişî vînen û temaşa kenî. Zeg înson he verê çimonê ma di, ma ra tay veti di he qefle qefle şînî huzurê Homey. Ma hina yo manzara temaşa keni her cayê ‘erdî ra “Zeg senî qeflê meleşon bîya”[2] hina her heti ra înson vecîyenî. Hina yo manzara vercu ma çire nêdîya; vernî ra heta peni, qicî ra heta extîyaron, cînoni ra heta comerdon, Bisilmononi ra heta kafiron…

Înson, “silb silb, qewm qewm, bağır bağır” îta ra uca ra vecîyen û vazdonî.

"A ruecêka ‘erd qey yin lezalez qelişyeno.”[3] Çimî înson ginen ça wa biginen ci her ca di binê ‘erdi ra înson bi ters wurzen, dima bi vazdayiş şînî yenî; nêafteni bionenî peni, vernî, çep û raştê xu û tena milê xu kerdo derg bi çimonî akerde “vazdenî vengê ku veneno ci!”[4]

Hina yo wext û ruecêko "a ruec, gureyê herkes estê ku yi meşgul keno!”[5]

Sehnê hina yo sehne wa, zonê înson nêeşkeno ay bivaco, qelemê nuştoğon nêeşkena ay binuso!

Êre rina zî înson semedê fohmkerdiş û muetişî guerê xez û quwwetê xu eşkeno ina manzara bivacîyo, binuso û bîyaro verê çimonî, vacyen û nuseno; labelê heminê în kelîmê û vacêkon bîyaro pîser rina nêeşkeno qasê misqal ina manzara teswir bîkero. Tena binê kemî û tayîyê kelîmonî ma eşkenî vaci:

A ruec, înson lerznena û lerznena, tersnena û xof dona, xît kena û xit kena, hîşê yi vecena û hîşê yi vecena…

" A ruec, temomê însonon qefle qefle yenî huzurê Homey” ku gureyê û ‘amelê ku kerdî wa biwîne. Ina tewr zuar û tewr xirab a. Çimkî însonî şînî yo ware çi kerdo çi nêkerdo muecnîyeno yin û dima zî a ku vînenî; ha adir ra ha bexçe ra, ha sewab ra ha ‘ezeb ra, ha rehmê Homê ra ha hersê Homê ra yena yin veri.

Wext bena, înson semede ‘emelonê xu xirab nêwazeno bion rîyê însonon; heta nêafteno vîcdonê xu di bîyaro xu vîrî. Wazeno gunon û kerdonê xu pîsoni ra kuçe kuçe biramo. Eg yo pueşmonî bivirazîyo yan zî vîcdonê yi binek yi bidecino; rezaletîyê xu ra nêwazeno ê gunon û xetonê xu bîyaro xu vîrî zî. Lezalez xu a pueşmonî ra dur depişono. La in merdim hinayin verê çimonê herkesi di û huzurê Homeyêko ‘Ezîz, Cebbar û Mutekebbiri di bi în gunon û xetonê xu senî eşkeno bivino, biramo yan zî xu bilimno! ‘Eceb înson pawa gunon, xeton, zulum hina wuerte di, vere çimani di kono çi hali?

Tena hina yo ceza/kezalet însoni rî bes a!

Ma ina dinya di yo gune û xetayê xu ser senî xu limnenî, verê çimonî ra durî yo ca di gureyo pîs genî; dirîyî kenî, xu reya heqi di muecnenî. Hela ma tefekkur bîker!

Day, bayk, lac, cînî, bira, kom û eqrebê ma… Heme onenî ma ra; ayî zî wuar verden, Homeyê ma oneno ma! In şerme, ına dec, ına kezalet, in ‘ezew çendek zuar û girono. Ayî ra vet, rehmê Homê ra mehrum mendiş; pawa kafiron, zalimon, gunwueron kowtişê adirê Cehermî tewr zuar û girona…

 

7- Û hînî kom qasê misqal xeyr kerda, ay vîneno.

8- Û hînî komi zî qasê misqal xirabî kerda, ay vîneno.

 

Û înson wextêko kerde xu dî, muecnîye ci; dima çendek holî û xirabî yi estî ha pîl ha qij, ha zaf ha tay heme yo terazîyêko hassasi di sencîyenî. Qasê mîsqalî xeyr û şer, holî û xirabî nêbenî vînî; heme sencîyenî û înson tera oncîyeno hesab.

Hîn, kom mîsqalêk xeyr kerda ay vîneno û komi zî mîsqalêk xirabî kerda ay vîneno.

Erê, mîsqalêk… Mufessîr verîn vonî mîsqal/zerre “mues a!”. Tayi zî vonî, “parçayê tuezî şewqê tîcî di esenî!” Yin o wext, kelîmeyê “zerre” ra inay fohm kerden. Ma eka zonî ku, zerre/mîsqal erminêko tera vonî “atom”.

Atom, “parçayê tuezî ku şewqê tîcî di esenî!” enon ra zî zaf zaf wuerdi wo. Çimkî tuez vere şewqê tîci di vînyenî; labelê atom, laboratuwari di bi mîkroskopi zî nêeseno. Atom, tena zanîstê merdimonê zonayoği di esta. Ku vercu yo zonaye zî atom nê bi çîmon nê zî bi mikroskop dîyo. Yin tena, enerjîyêka atomî ra vecena teber a dîya, ay zonî.

Aha, qasê ina zerre/misqal holî yan xirabî o ruec yena vernîyê însonî. Înson, ay vîneno û heqqê xu geno. O wext ha holî ra ha xirabî ra çi kerda hîn qic nê vîneno. Nêvono, “Ina qic a, nîna setiş yan hesabê ay nêpersîyena!” Zêrrê yi duştê her kerdeyê yi di recifyena û ‘emelê xu xirabi ra terseno.

Raşt ina wa, hema sere ‘erdoni di hina yo terazî çînî yo; labelê qelbê bawermendî xofê Homê xu ra inay zono. Qelbê bawermendî zî setişê holî û xirabî di moneno in terazî. Qelbê ku îmon/bawerî ha tede holî û xirabi çendek bena wa bi’bo qey rizayê Homêy ay zono, ay vîcdonê xu di senceno. Tay qelbî estî ‘erdo ser çendek ku estî qasê enon gunê yin estî; hê mîyonê îsyon û xirabî de labelê çîk nê şermîyenî, tersê Homê zerrê yini di çînî ya. În qelp hinayin guerê ‘erdî gune gurewtî xu mil û paştî; labelê a ruec-ruecê qiyamet- yi bine ina gironî di pilisyenî û dawusyenî…

Yusuf Arifoğlu

 

 



[1] Bionen sureyê Înşîqaq ayeta 2

[2] Sureyê Qemer; 7

[3] Sureyê Qaf; 44

[4] Sureyê Qemer; 8

[5] Sureyê ‘Ebese; 37

Di debarê nivîskar de

Têhev

18

Gotar

Ê Berê Sûreyê Beyyîne Ser Yo Vateyo Kilm
Ê Li Pey Sûreyê ‘Adiyâtî Ser Vateyêko Kilm

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.