Şêx Selaheddîn Naqşîbendî El-Palewî

Heyatê Şêx Selaheddîn Naqşîbendî El-Palewî - Îbrahîm Çabakçurî

Şêx Selaheddîn Naqşîbendî El-Palewî
Şêx Selaheddîn Naqşîbendî El-Palewî

  Şex Selahaddîn Efendî, 1907’i di dewê Qolhîsar bestê qezayê Xinis a omîyo dinya. Des heb qiconê Şex Se’îd Palewî ra yo. Wextêko Şex Se’îd qey dînê Îslom sarewedarna û dima bi dar ra aliqnayiş şehîd bi, o wext Şex Selhaddîn xuertoko vîst serrini’b. Dayê yi Emîne Xonim şexonê Çoni ra keynayê Şex Ehmed Efendî ya.

Resnayeyê(perwerde) xu medrese kekê xu Şex ‘Elî Riza Efendî ra geno. Wextêko Beğdati di sirgûni’b Aqademîyê Herbî wunen û îcaze geno. Gawa ku yi ina mektebi di wenden welayetê yi destê Nurî Se’îd Paşa di bî. Nurî Se’id Paşa bi xu Kurd o û in paşa Iraqi di hem sermîyonê qurmayê geli’b hemi zî çend dor serwezîrî kerda.

Şex Selahaddîn qiyomê 1925’i di Xinis û dorê ayi di, rolêko eqtîf geno. Wextêko hereketê Şex Se’idi di serfîrazî nêvirazyena û Şex Se’îd û 48 heb ombazê yi depişyenî o wext Şex Selahaddîn pa kekê xu ‘Elî Riza, ap(dat)onê xu pîya pawa 300 kês şînî Kurdîstano Ruechelat(Îron). O wext, îdareyê Îron destê Şah Rize di’b. Îdarekerdoxê Îronî wazênî çekonê qiyamkeron bîgerên. Birayê Şex Se’îd û qicî yi inay qebul nêkenî. Îta di yo lec(tîkowtiş) vecena û 36 hebî qiyomker benî şehîd. Birayê Şex Se’id, Şex Dîyayddîni zî ina leci di beno şehîd. İna leci ra dima Şex Selahaddîn depişyeno û be’d 3-4 aşmî veradîyenî. Şex Selahaddîn û familyê yi xu erzenî bextê sermîyononê Kurdîstanê Ruechelati ra Simko Ağa. Yo wext vîyereno Simko Ağa û Şex ‘Elî Riza Efendî di pînêkenî. Ina pînêkerdişî dima yî şînê ceyê Şexonê Nehrî ku yi şaristonê Hewleri di menden.

1930’i di dewletê Tirkiîye ‘efwêk  vecena. In ‘efw dima Şex Selahaddîn agereno yeno welatê xu. Wextê agerayişi di wu û lacê Xalîdo Cîbranij Ehmed Beg depişyenî.

Şex Selahaddin, howt serr hepisxone di mend û vecîya. Dima şirawyen ceyê famîlyê xu ku yi hê Traqya/Sergen di sirgûnî. 13 serr sirgûni di monen, bi efwê 1947’i di tepîya agereno Erzurum/Xinis. Darbeyê 27’ê guloni ra dima weqayê 55’oni di newe ra depişyen û şirawyeno sirgûn. Şex Selahhaddîn 1950’ini di peynomeyê yi ku ‘Fırat’ o bedilnen keno ‘Saidoğlu’. Labelê îhtîlalê 60 ra pê bi sarepirodayişê savcîtî bi qerarê mehkema peynomeyê yi rina bedilyeno beno ‘Fırat’.

Serrê 1960’i di Şex Selahaddîn û kekê xu Şex ‘Elî Riza Efendî pîya Enqara di Ustad Beddîuzzaman Se’id Nursî dî bi.[1] Ina mesele hina bîya:

Rueconê sifte ine serrê 1960’i di H. Hesen Ağayo Çorimij yeno ceyê Şex ‘Elî Riza Efendî. Vono ‘Ustad Beddîuzzaman Se’id Nursî, wazêno tu bîvîno.’ Şex ‘Elî Riza zî waşten Ustad bîvîno. Çend ruec dima, ruecnomoni di hina yo xeber vecîyena:

“Bedîuzzaman, omîyo Enqera!” A şew, Şex ‘Elî Riza, keyê warzê û zomayê xu Melîk Efendî di mendi. Nimacê sibe di zengilê ber cenîya. Xuertêko 30 serri ho beri do. Va:

“Lacê Şex Se’îd Şex ‘Elî Riza ho îta do… Se’îd Nursî xeber şirawuta vono, ez qayîlo yi bivînî, şima xeber donî ci.” Ina xeber ser Şex ‘Elî Riza lezabez hedrê xu vîneno, kinconê xu dono xura û pîya şînî hongahê Beyrutî. Vere hongah, bi însonon dekerdi bî. Vecenî qata diyin, tay vinenî. O wext Şex ‘Elî Riza nêwêşi’b, ınay ra bi yarî vono:

 “Here bibîne ez sofiyê Mele Saîd nînim, nexweşim.” Inay ser talebe û şoferê Ustad şînî xeber donî Ustadî. Yin senî’g xeber da ci, Ustad xu qaryola ser şeqitnen wurzen pay û vono:

“Şima, çira vindarnen, ez çowras serr ra ha yin paweno.” Ê ku he uca di, in halê Ustad ser şaşmonenî; ‘eceb Ustad  çira endek qayîlo yin bivîno. Çimkî, yin çire Ustadê hina nêdibi. Wextêko, Şex ‘Elî Riza û lacê Şex Se’îdî Şex Selahaddîn yenî wuadê Ustadî, Ustad onên wurdînon ra vono:

“Selahaddîn ti yê?  “Selahaddin sen misin?” Şex Selahaddîn wextê ku va “Erê ez o!” Ustad va: “Çimî tu çendek monenî çimonê bawîyê tu!”…[2]

Şex Selahaddîn qezayê Tekmani di-bestê Erzurum a- 14 Elûl 1979’i di wefat kerdi. Cinazeyê yi zaf qelabaliği bî. Cinazayê yi anî Palu û uca di binê Comîîyê Şex ‘Elîyê Sebtî di defin kenî.

Şex Selahaddîn ‘emrê xu, bi qiyam, muhacîr û êsîrî baxusus agerayişê sirgun rap ê bi teblîğ vîyarno. Yi xu, însonon û murîdonê xu rî bi nomeyê ‘mubbelîğ/o ku teblîğ keno” da’b şinasnayiş. Şex Se’îd, qiyomê/sarewedartişê bawîyê xu Şex Se’îd û pelgê zulme Kemalîzm dima bi aşmon nêşi keyê xu. Bi ğeyretêka zêd û pîl omînon nêva zimiston nêva dew dew, qeza qeza, şariston şariston gera; hetta dewî kuyî ku ‘erebe nêşino ci, ci bi uca. Mescîd, bon û keyoni di înson îrşad kerden, îmon û kufur ra behs kerden, yin de’wet kerden va Îslomi rî hetkarî bîkeren û wa hukmê Îslom heyata sîyasî û komelî di hakimi’b…

Baxusus yi waşten Palu û dorê Palu di qey Îslom sarevedar/qiyam bîkero; labelê in vaştişê xu di serfiraz nêbi. Şex Selahaddîn, xebatê teblîğê xu di zafî ser qezayê Arıcak(Karabegan)’i di tesir viraşti bi. Hema zî heskerdoğê yi Erzurum, Diyarbekir, Çolig, Lîce, Pîron ra wurzenî rueşononi di şînî tirbê yi zîyar kenî.

Şêx Selahaddîn tima tim însononi rî we’z û nasihat kerdên. Bandê we’zonê yi zaf î û hema zî în bandî murîdonê yi di est î. Yena vatiş, wextêko Şex Selahaddîn wazîfeyê Heci di Îmom Xumeynî di pêvinayiş kerdi’b.

Şêx Selahaddîn, sîyasetê dinya, herekêtî Îslomî û ehwalê şarî nizdî ra teqîb kerdên. Wextêko Îroni di bi destê Îmom Xumeynî înqilabêko Îslamî viraziya yi tenkîdon ser vati bi:

“Ina axîr zemoni di ma zî hina yo înqilab pawiten û qey dîyayişê ma hina yo nî’met ma xebityên; labelê in mükâfat yin û xelqê yin bi fedakarîyêka pîl gurewt. In bi temamî yo dewrîmêko Îslamî yo.”

Şex Selahaddîn, comîî şeklêko eqtîfi di şuxulnê baxusus yî cînî de’wet kerdî comîî û waşten wa cînî merkezê heyatê Îslamî di ca bîgerê. Rina, Seba vilabîyayişê Îslomî benatê şarî di xebityo. Cehd kerdo ku, mesele wa bi hukukê Îslomî hal bîkerên.

Şex Selahaddîn, maslahatê Îslomî maslahatê xu şexsî ra ver depişten. Bi mahnê tedbir/pawitiş xebatê Îslom û mîsyonê ‘alîmtî ra fek veranêdo.

Zaf çepçî û emrê Homey ra dûr merdim bi ğeyretê yi Îslom musê û rasê hîdayeti.

Şex Selahaddîn, Zazakî û Kurmancî hol zono.

Yo nuşteyê yi Zazakî est a ku nomeyê ay ‘Beyatname’ ya. Ma cêri di in beyatname gurewto. In nuştê edebîyatê Zazakî di eseronê verînoni ra hîrîyin o.[3]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

BEYATNAME[4]

-Şêx Selaheddîn Naqşîbendî el-Palewî-

 

Bîsmîllahîr-rahmanîr-rehîm, elhamdu lîllahî rebbîl-‘alemîne we selat û we selamû ‘ala seyyîdîna Muhammedîn we ‘ala alîhî we sehbîhî ecme’în.

Ez bi zanayîşê vatîşî xu şehadetî dana, eşhedû enla îlahe îllellah ve eşhedû enne Mûhammeden resûlûllah.

Yani ez gayrî Allahû te’ala çeyî r’ îbadet we îtaat nîkena. Ez gayrî vatîşî Allahû te’ala bi vatîşî çoy îhtîqat ve ‘amel pi (pê) nîkena.

Ancî  (ez) bîzanîyîş û vatîşî xu şehadetî dana, Mûhammed Selle’llahû we sellem peygamberî axîr zaman û resûlî Homa yo te’alay û; gayrî vatîşî yî bi vatîşî çoy îhtîqat ve ‘amel nîkena, ancak bi hûkmî Şerî’ati Îslam ‘amel kena.

Emîr ve nehyî şerî’atî Îslam, (ez) di nefsî xu d’ we di nefsî ehl û ‘ayalî xu d’ we di mal xu d’ ana ca we pi ‘amel kena.  (Ez) bawerî bi caardîş ferzîyetî nîmaji panc waqt ana, ca ardîşî edayî panc waqt nîmac îman û, nî caardîş nîmaj we terkî nîmaj kufr û; bînîmajî (bênimajî) ser bimirû, şinû cehennem, zana.

Eger camî we cema’at nîbû, daîmî di key xu d’, (ez) ezanî waqt, sunnetî ratîbanî waqt we tesbîhanî waqt bi ehlî xu, bi cema’at ana ca.

(Ez) bawerî bi dayîşî zekât ana, her serr hezî vatîşî şerî’at zekatî xu dana. Dayîşî zekât îman zana we nîdayîşî zekât murtedîye zana. Kom zekât bidû benû zengîn we bereket konu malî yî, zana.

(Ez) bawerî bi caardîşî farzîyetî sewmî ramazan ana; her serr, di aşmî ramazan di roce gena, roceguretîş yî sedeqatî îman û nîguretîş yî munafiqî ya, zana.  (Ez) terawîhan kena ha bi cema’at ha tena, we zekatî fitir dana we pîya muslumanan roci gena we roşan kena.

(Ez) bawerî bi ferzîyetî hac ana, eger mî rî şîyayîşî hac muyesser bibû, ca ardîşî hac xu d’ ana ca, bi temamî menasîkî hac ‘amel kena.

Ez bawerî bi temamî awamîr (ewamîr) û newahîyî Homayî te’ala cc. ana we kam bi temamî xu d’ bîyarû ca, resenû rehetî yû selametî dunya we axîret we pi ‘azîz serfîraz benû konû zumreyî ‘îbadu’s-salîhîn.

Ez bawerî bi emr û nehyî vatîşî Resûlu Ekrem yaqînen ana, pi ‘amel kena. Bi xîlafî vatîşî Resûlî Ekrem bawerî pi nîana we pi ‘amel nîkena bi duşminanî yîn ra haz we dostayî nîkena we yîn dima nîşîna, kam yîn ra haz bikrû we dostayî bikrû yeqînen mumîn we musluman we Îslam nîyû Cenabi Haq te’ala îman we ta’atî yîn qabul nîkenû.

Ez bi gayrî partîyî Haq te’ala ra wet, yanî hîzbûllah ra wet temamî partîyan ra we terîqî delalet ra dur we berî ya; yârdim we me’awînet yîn nîkena welew kî pî min bû we laj min bû we biray min bû we aşîretî min bû. Laîlahe îllallah Mûhammedû’r-resûlullah.  (Ez) dostî Homayî te’ala we Resûlî Ekremî ya. Bi ena vatîş ra wet ra çoy rî vatîş mîn çînî yû (yo)

Hatta merg enû îhtîqatî xu ser dewam we pi ‘amel kena, înşaallahû’r-rahman we mînhû’l awnû we’l-îhsan.

Kam bi sitqû (sidqo) rastî we bi menfîatî dunya enû (nê) panc ruknan ‘amel bikrû bi xîlafî watîşî Homayi we Resûlî Ekrem îtaat we pi ‘amel nîkrû, benû ehlî se’adet, şînû cennet.

Gerek yeqînen bizanû kam gayrî homayî teala cc. ‘îbadet we îta’at bikrû we dûşmînani yîn ra haz bikrû yeqînen şinû cehennem.

Kam îtaatyî şerîat nîkrû we pi ‘amel nîkrû, watîşanî duşminanî Homayi te’ala dima şeyrû, musluman we mumîn we Îslam nîyû, Homayî te’ala çîk yîn ra kabûl nîkenû. Yanî nîmaj`yî, Z-zekat yî, rocey yî we hac yî betal kenû; sebeb, haskerdîşî duşmîn we watîşî duşmînanî yîn dima şîyayîşû.

Kam yeqînen bi ena şekîl, xasseten lî’llahî te’ala ra sadiqane ‘îbadet we îta’at bikrû we gayrî Homayî te’ala ra nîtersû we gayrî yî çoy dima nîşîrû, benû mumîn-î kamîl we dunya we axîret (de) resenû se’adet we selamet; bi nûrî kemalî îman munewwer benû, konû zumreî meşaleyî des (û) hîrîn we şînû hawzî Kewser ser, pîya Resûlî Ekrem pirdî sîrat ser vîrenû şînû cennetûl Fîrdews benû layîqî dîdarî Homayî teala we benû cînarî resûlî Ekrem.

Kam bi ena şeraîtan beyat bikrû, hatta merg ser windirû, ez bena kefîlî yî enî nîmetan, lewra mubellîğa şîma rî rayî se’a(de)t beyan we tarîf kerd kî, (şima) daxîlî zumreyî hîzbûllah bibîn; muhaqqaq şîma benî galîbî dunya we axîret, ela înne hîzbellahî humu’l-ğalîbûn. Yanî agah we hîşyar bibîn, galîbîyet se’adet partîyî Homayî ta’alahû, dewam bikrû benû galîbî dunya we axîret.

Ey mumîn! En vatîşan we kalan rin(d) bid(e) hiş-aqil xu, manayî bizan, sarî ho fîn, ser vîndîr zaf zaf tekrar bikir we şekhu we şuphe kalb tu ra şeyrû we ‘aynel yeqîn tu rî hasîl bibû; hînî vatîşî muxalîfan we munkîran tu di tesîr nikrû, şeytan we tabî’î şeytan tu nîxapînû; lewra (ti) vînenî munkur roj û şew karî yîn fîtne we fesadîyî salîhan û. Daîma zem yîn kenû. Çî yîn dest ra bîrû taqsîr nîkenû, pîya tabî’an xu şima dima konî hatta şima bikîr hezî xo. Zînhar goş mekû vatîşan yîn, (ê) şî delalet we felaket, wazenî şîma bikîrî anbazî xu; ti hînî zana mekrû hîllî yîn, muslumanîyî xu ser dewam bikir, bizanin we’l-aqîbetû lî’l-mûtteqîn ray se’adet we selamet we galîbîyet ma rî îhsan bikrû. En beyat xu dima şîrin, şîma resenî ganîmetî dunya we axîret, wellahû ‘ala ma n(e)qûlû wekîl we’l-hamdû lî’llahî rebî’l-‘alemîn.

 

Îbrahîm Çabakçurî

 

 

 



[1] Yılmaz, Sami, Araştırma, http://www.palununsesi.com/seyh-selahaddin-hz/

[3] http://www.palununsesi.com/seyh-selahaddin-hz/

[4] Malmîsanij, Şêx Selaheddînê Şêx Seîdî û Beyatname; Kovara Vate, Humara 16, r.8-16; 2002

 

 

Ê Berê ŞÊX ‘ELIYÊ HERÎRÎ -2
Ê Li Pey SEYYÎD EHMED ÇEBAKÇURÎ